Ársskýrsla Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu |

EITT OG ANNAÐ

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:59:33 +0000

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu stóð fyrir svokölluðum aðgerðadögum seint í nóvember, en að þeim loknum höfðu um fimmtíu manns fengið stöðu sakbornings vegna ýmissa mála. Um var að ræða meint brot sem sneru m.a. að vörslu og meðferð ávana- og fíkniefna, þjófnuðum, skjalafalsi, hylmingu, peningaþvætti, vopnalögum og lögum um útlendinga. Á meðal þess sem var haldlagt voru nokkrir tugir kílóa af kannabis, auk fjölda kannabisplantna sem lögreglan tók í sína vörslu þegar kannabisræktanir voru stöðvaðar í umdæminu. Þess má geta að á sama tíma var einnig ráðist í sams konar aðgerðir í öðrum löndum Evrópu, en lögregluaðgerðirnar bæði ytra og á höfuðborgarsvæðinu voru haldnar að tilstuðlan Europol. Slíkir aðgerðadagar eru vel þekktir hjá Europol og hefur íslenskan lögreglan áður tekið þátt í þeim.

Þótt skiptar skoðanir kunni að vera á störfum lögreglunnar í sumum málum fer ekki á milli mála að mikill meirihluti landsmanna ber til hennar traust. Um það mátti lesa í Þjóðarpúlsi Gallup, sem birtist í mars, en þar kom fram að lögreglan nyti mikils trausts hjá almenningi. Spurt var um traust til fjórtán stofnana og embætta og sögðust 78% aðspurðra treysta lögreglunni. Fékk hún næstbestu útkomuna að þessu sinni, aðeins Landhelgisgæslan var ofar. Á botninum voru hins vegar bankakerfið og borgarstjórn Reykjavíkur. Niðurstöðurnar voru úr netkönnun, sem Gallup gerði mánuðinn á undan. Slíka könnun, traust til ýmissa stofnana, hefur fyrirtækið framkvæmt um árabil. Traust almennings til lögreglunnar mældist hjá Gallup 72% árið 2021 og hækkaði því um 6 prósentustig á milli ára. Þótt um eina könnun væri að ræða, og með þeim fyrirvara sem rétt er að viðhafa, var um ánægjulega niðurstöðu að ræða. Niðurstöðu sem var lögreglunni hvatning um að halda áfram að leggja sig alla fram um að skila góðu verki í þágu borgaranna.

Hálfri öld eftir að lögreglan í Reykjavík flutti í glæsilega lögreglustöð á Hverfisgötu 113-115 árið 1972 voru húsnæðismál embættisins komin á dagskrá á nýjan leik. Réttum 50 árum eftir flutninginn úr Pósthússtræti var aftur orðið mjög þröngt um starfsemi lögreglunnar og úrbóta því þörf. Reyndar var umræðan ekki ný af nálinni, enda hefur hún skotið upp kollinum með reglulegu millibili mörg undanfarin ár. Lítt hefur þó miðað og er ný lögreglustöð ekki alveg í sjónmáli þrátt fyrir góðan vilja margra. Sú breyting hefur þó orðið að í stað nýrrar lögreglustöðvar fyrir Lögregluna á höfuðborgarsvæðinu var ráðgert að reisa sameiginlega byggingu fyrir bæði löggæslu- og viðbragðsaðila. Henni var valinn staður hjá Holtagörðum, en frekari byggingaráform bíða enn um sinn. Embættið var því áfram til húsa á Hverfisgötu, en á árinu var ráðist í miklar framkvæmdir við og í nágrenni lögreglustöðvarinnar. Það átti m.a. við um nyrsta hluta Rauðarárstígs og var honum lokað tímabundið fyrir umferð ökutækja meðan á framkvæmdum stóð.

Fjölmörg útköll vegna veðurs berast lögreglunni á hverju ári og á því varð engin breyting. Lægðirnar voru samar við sig og gerðu landsmönnum lífið leitt. Febrúar var skrautlegur að vanda og gefnar voru út viðvaranir í öllum litum – gular, appelsínugular og rauðar. Samgöngur fóru vitaskuld úr skorðum við þessar aðstæður, en þrátt fyrir veðurofsann varð ekki teljandi tjón. Mikill undirbúningur var hjá viðbragðsaðilum í aðdraganda óveðurs og aðgerðastjórn höfuðborgarsvæðisins var virkjuð á meðan það gekk yfir. Vert er líka að nefna desember, en í seinni hluta hans var víða ófært á höfuðborgarsvæðinu vegna snjóþyngsla suma daga. Borgaryfirvöld fengu sinn skref af gagnrýni vegna ónógs snjómoksturs en strætisvagnar hættu að ganga þegar verst lét. Lögreglan og viðbragðsaðilar höfðu í nógu að snúast umrædda daga, en í verstu veðrunum lokuðust leiðir til og frá umdæmi Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu.

VIÐHORFSKÖNNUN

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:57:02 +0000

Til margra ára hefur Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu látið framkvæma könnun á viðhorfum höfuðborgarbúa til þjónustu hennar og starfa. Spurt er um sitthvað er lítur að verkefnum lögreglu í umdæminu, en einnig um reynslu íbúa af afbrotum og ótta við þau. Farið er vel yfir niðurstöður könnunarinnar hverju sinni og þær nýttar til að bæta þjónustu embættisins eftir því sem við verður komið. Þetta árið sá Gallup um framkvæmdina, en könnunin fór fram á nokkurra vikna tímabili í júní og júlí. Hún náði til um 2.800 manna úrtaks (netpanell) og var svarhlutfallið 50,1%. Niðurstöðurnar voru um margt áhugaverðar, en nokkur munur gat verið á viðhorfum og upplifun íbúa. Það sást þegar rýnt var nánar, en kyn og aldur þátttakenda skipti máli og búseta þeirra sömuleiðis.

Þegar á heildina er litið, hversu góðu eða slæmu starfi finnst þér lögreglan skila í þínu hverfi/byggðarlagi til að stemma stigu við afbrotum? var ein spurninganna í könnuninni. Um 80% svarenda töldu lögregluna skila frekar, eða mjög góðu starfi hvað það varðaði. Fleiri konur heldur en karlar voru á þeirri skoðun. Þá var enn meiri munur þegar aldur svarenda var hafður til hliðsjónar við sömu spurningu. Elsti aldurshópurinn, 66 ára og eldri, var ánægðastur með lögregluna í þessum efnum, en því var öðruvísi farið hjá yngsta hópnum, 18-25 ára. Þá sögðu 28% lögregluna skila frekar slæmu, eða mjög slæmu starfi hvað þetta snerti. Niðurstöðurnar voru líkar ólíkar eftir búsetu. Breiðhyltingar voru óánægðastir, en 34% svarenda sögðu lögregluna skila frekar slæmu, eða mjög slæmu starfi til að stemma stigu við afbrotum. Árbæingar og Hafnfirðingar voru öllu ánægðari, en 11% þeirra töldu að lögreglan gerði ekki nóg til að stemma stigu við afbrotum.

Of langt mál er að telja upp allar spurningarnar hér, en könnunin samanstóð af nokkrum köflum. Einn sneri að viðhorfi almennt, annar að ánægju með þjónustu lögreglu og sá þriðji að öryggistilfinningu íbúa og áhyggjum af afbrotum. Enn fremur voru spurningar sem beindust sérstaklega að ofbeldis- og kynferðisbrotum, auk spurninga um brot gegnum net eða síma. Í ljósi þess síðastnefnda má líka nefna að lagt var fyrir þátttakendur að svara því til á hvaða sviði það myndi gagnast þeim mest ef hægt væri að efla stafræna þjónustu lögreglu. Þriðjungur svarenda, eða 33%, nefndi þá netspjall og litlu færri, eða 29%, sögðust helst vilja fá upplýsingar um stöðu mála með stafrænum hætti. Konur nefndu netspjall mun oftar heldur en karlar og það gerði líka elsti aldurshópurinn í samanburði við yngsta aldurshópinn, en munurinn þar var reyndar ekki mikill. Um helmingur Árbæinga, eða 51%, nefndi sömuleiðis netspjall og voru þeir mjög afgerandi í vali sínu í samanburði við aðra íbúa á höfuðborgarsvæðinu.

Nánari upplýsingar um niðurstöður könnunarinnar má finna á logreglan.is

LÖGREGLAN OG SAMFÉLAGSMIÐLAR

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:55:04 +0000

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hélt uppteknum hætti á samfélagsmiðlum árið 2022 og var óspör á að miðla þar upplýsingum. Svo hefur raunar verið allt frá árslokum 2010, en þá opnaði embættið fésbókarsíðu. Henni var strax mjög vel tekið enda kjörinn vettvangur til að miðla upplýsingum fljótt og vel. Twitter og Instagram bættust við allnokkru síðar, en alla áðurnefnda samfélagsmiðla hefur lögreglan notað til þessa, mismikið þó. Fylgjendur embættisins á fésbókinni eru nærri 100 þúsund og þegar þeir deila áfram skilaboðum lögreglu ná þau til býsna margra. Um þetta eru mörg dæmi og hefur slíkt komið sér mjög vel, t.d. við leit að fólki. Hætt er við að án samfélagsmiðla hefði útkoma mála í einhverjum tilvikum orðið önnur og verri. Aðstoðar hefðbundinna fjölmiðla naut áfram við hvað þetta varðaði, en lesendur þeirra endurspegla ekki endilega alla aldurshópa. Með samfélagsmiðlum er því hægt að ná til enn fleiri, ekki síst unga fólksins.

Færslur Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu á samfélagsmiðlum eru jafnan nokkur hundruð á ári og á því varð ekki breyting. Fjölmargar þeirra sneru að fjársvikum á netinu, en í ófá skiptin var varað við óprúttnum aðilum sem beittu ýmsum brögðum til að hafa fé af fólki. Lögreglan hefur haft uppi mörg og ítrekuð varnaðarorð vegna fjársvika á netinu enda hafa þau færst mjög í vöxt undanfarin ár. Upplýsingar um vegaframkvæmdir og lokanir á vegum, auk tíðinda af veðri og færð voru líka mjög áberandi og fékk embættið þakkir fyrir að koma þeim á framfæri. Og átti það líka við um mörg önnur skilaboð sem birt voru á árinu. Líkt og á fésbókinni er embættið með fjölmarga fylgjendur á Instagram, eða rúmlega 150 þúsund. Ekki má heldur gleyma Twitter, þótt sá miðill hafi mun minni útbreiðslu. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur staðið fyrir árlegu löggutísti og brá ekki út af þeim vana árið 2022. Sem fyrr vakti það mikla athygli, enda margir forvitnir um störf lögreglunnar. Af framansögðu má fullyrða að notkun samfélagsmiðla kemur að góðu gagni þegar löggæsla er annars vegar.

Þá er lögregluvefurinn ótalinn, en á honum er að finna fréttir og upplýsingar um þjónustu embættisins, m.a. um óskilamuni og sérstaka síðu þeim tengda, www.pinterest.com/logreglan. Allar ársskýrslur Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu frá árinu 2007 eru sömuleiðis aðgengilegar á lögregluvefnum. Þar er enn fremur að finna fróðleik um forvarnir og aðra fræðslu.

ÓVENJULEG VERKEFNI

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:50:10 +0000

Strokufanga er sjaldan leitað, enda ekki hlaupið að því að flýja úr fangelsi. Sú var þó raunin í apríl en þá var gerð mikil leit að karlmanni um tvítugt sem strauk úr haldi yfirvalda. Maðurinn var reyndar ekki í fangelsi þegar atvikið gerðist, en hann hafði verði færður fyrir dómara í Héraðsdómi Reykjavíkur. Þar tókst fanganum að komast undan með því að taka á sprett bakvið dómshúsið og hlaupa út í frelsið í miðborginni. Hófst strax áköf leit að manninum, auk þess sem skorað var á hann að gefa sig fram. Það skilaði litlu og var því auglýst eftir manninum í öllum fjölmiðlum. Strokið vakti mikla athygli, en fanginn fór huldi höfði í á þriðja sólarhring. Svo fór þó að hann var handtekinn í sumarbústað á höfuðborgarsvæðinu, en þá var hringurinn farinn að þrengjast verulega. Fimm aðrir voru jafnframt handteknir í tengslum við leitina, en rannsókn lögreglu að meintum þætti þeirra beindist að því hvort brotamanni hafi verið veitt aðstoð við að komast hjá handtöku. Fanginn var hins vegar fluttur aftur í fangelsi, en þar beið hans enn lengri vist.

Þau voru af ýmsum toga verkefnin sem lögreglumenn sinntu á einni helgarvaktinni seint í mars, en þá rötuðu bæði menn og dýr í vandræði og þörfnuðust aðstoðar. M.a. var tilkynnt um gæs við Hringbraut í Reykjavík, en óttast var að hún hefði orðið fyrir bíl. Haldið var á vettvang, en fuglinn reyndist augljóslega hafa orðið fyrir hnjaski af einverju tagi. Eftir vangaveltur var afráðið að koma gæsinni aftur „til síns heima“ og hún því færð á Reykjavíkurtjörn. Síðar á vaktinni var svo athugað aftur með „sjúklinginn“ sem hafði þá synt út á tjörnina og náð að koma sér makindalega fyrir þar í eyju. Var það talin vísbending um að gæsin myndi ná að braggast vel á nýjan leik.

Eitthvað var hann illa fyrir kallaður maðurinn sem lagði leið sína á lögreglustöðina við Hverfisgötu að morgni annars dags jóla. Sá setti þar inn poka í mannlaust anddyri og kveikti í honum, en í pokanum var flaska með vökva sem líktist lampaolíu eða grillvökva. Af þessu varð nokkur eldur, sem glöggur varðstjóri tók eftir í myndavélakerfi hússins og brást strax við. Hann greip handslökkvitæki, hraðaði sér á vettvang og réði þar niðurlögum eldsins fljótt og vel. Illa hefði getað farið ef ekki hefði komið til snarræði varðstjórans, en skemmdir í anddyrinu reyndust óverulegar. Í gegnum árin hafa ýmsar skemmdir verið unnar á lögreglustöðinni þótt fátítt sé að reynt sé að kveikja í henni. Sumum er greinilega uppsigað við lögregluna, en ekki er samt vitað hvað brennuvarginum gekk til þessi jólin né hvað hann átti sökótt við laganna verði. Málið var tilkynnt til embættis héraðssaksóknara sem fór síðan með rannsókn þess.

Lögreglan veitti ökumanni bifreiðar eftirför snemma sumars eftir að sá virti að vettugi stöðvunarmerki hennar. Ökumaðurinn ók m.a. Reykjanesbraut til norðurs í gegnum Hafnarfjörð, Garðabæ og Kópavog á miklum hraða uns för hans var stöðvuð á móts við Stekkjarbakka í Reykjavík. Þrjú ökutæki skemmdust við eftirförina, en engin slys urðu á fólki og mildi þótti að ekki fór verr. Bifreiðinni var ekið langt yfir leyfðan hámarkshraða í mikilli umferð og skapaði ökumaðurinn, karlmaður um fimmtugt, gríðarlega hættu með þessu framferði. Hann var handtekinn á vettvangi og færður á lögreglustöð, en viðkomandi var jafnframt grunaður um akstur undir áhrifum fíkniefna. Flestir ökumenn láta sér segjast þegar eftirförin er hafin og tilvik sem þetta er því undantekning sem betur fer.

UNGLINGAR Í VANDA

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:45:01 +0000

Leitarbeiðnum að unglingum fækkaði lítillega á milli ára og voru rétt undir 150. Ástandið í málaflokknum var því að einhverju leyti betra, en leitarbeiðnir voru t.d. ríflega 200 árið 2020 og hátt í 300 árið 2018. Sveiflur hafa því verið miklar, en 150 leitarbeiðnir, eins og bárust árið 2022, er engu síður ansi mikið. Að jafnaði voru því nokkrar leitir í hverri viku og sýnir það umfang vandans sem við er að etja. Einn lögreglumaður hjá embættinu hefur haft það að aðalstarfi frá því síðla árs 2014 að hafa uppi á krökkum í þessari stöðu og koma þeim í öruggt skjól. Sá hefur haft meira en nóg að gera öll árin, því miður, en hinn sami nýtur aðstoðar annarra lögreglumanna þegar svo ber undir. Leit er ávallt unnin í samvinnu við barnavernd. Hún hefst í kjölfar þess að barnavernd viðkomandi sveitarfélags óskar eftir aðstoð lögreglu við að hafa uppi á unglingi, sem hefur ekki skilað sér heim eða hefur strokið úr úrræði á vegum barnaverndarnefndar.

Ýmsum ráðum er beitt til að finna krakkana og þar koma t.d. símagögn oft að gagni. Lögregla nýtir sér sömuleiðis flygildi (dróna) og sporhunda, en hún fær enn fremur aðstoð björgunarsveita í málum þar sem óttast er að viðkomandi geti farið sér að voða. Sjaldan er lýst eftir unglingum í fjölmiðlum, enda í lengstu lög reynt að hafa uppi á krökkunum með öðrum hætti. Oftast tekst það frekar fljótt, en í undantekningartilfellum getur það þó tekið nokkra sólarhringa. Þegar unglingar finnast er ástand þeirra misjafnt, stundum eru þeir undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna. Unglingarnir eru oftast færðir til síns heima þegar leit lýkur, en stór hluti þeirra fer þó í neyðarvistun á Stuðlum.

Alls komu 46 einstaklingar við sögu í þeim leitarbeiðnum sem bárust Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu árið 2022. Strákar voru í meirihluta, eða 26, en stelpur voru 20. Margsinnis var leitað að sumum þeirra, ekki bara árið 2022 heldur einnig árin á undan. Við 18 ára aldur lýkur hins vegar þessum afskiptum af þeim, en í staðinn bætast aðrir í hópinn sem leita þarf að. Árið 2022 var leitað að 30 einstaklingum í fyrsta sinn. Leitarbeiðnir voru færri framan af árinu, en fjölgaði um vorið og sumarið. Flestar voru þær samt að loknu sumri og fram að desember. Oftast var leitað að unglingum í september, eða 20 sinnum, og sjaldnast í mars, eða 7 sinnum. Sá yngsti sem leitað var að var 11 ára og því réttara að tala um barn, en ekki ungling í því tilviki.

BANASLYS OG HRAÐAKSTURSBROT

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:42:02 +0000

Sárustu tíðindi úr umferðinni árið 2022 voru tvö banaslys í umdæminu. Þau urðu bæði í Reykjavík undir lok ársins, það fyrra síðla í nóvember og hið síðara fyrripartinn í desember. Karlmaður á þrítugsaldri lést í slysinu í nóvember, en það varð að kvöldlagi á horni Barónsstígs og Grettisgötu þar sem varð árekstur rafhlaupahjóls og hópferðabifreiðar. Hinn látni var ökumaður rafhlaupahjólsins. Karlmaður á fimmtugsaldri lést svo í slysinu í desember, sem varð á Höfðabakka, nálægt Árbæjarsafni. Maðurinn var fótgangandi þegar á hann var ekið að næturlagi, en í aðdraganda slyssins var bifreiðinni ekið norður Höfðabakka. Vegfarandinn var fluttur á Landspítalann, en lést þar síðar um nóttina. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu og rannsóknarnefnd samgönguslysa rannsökuðu tildrög slysanna. Á tíu ára tímabili, 2013-2022, lést þrjátíu og einn í umferðarslysum í umdæminu. Engin banaslys urðu á höfuðborgarsvæðinu árin 2014 og 2019, en tvö árin 2013 og 2022. Að því leyti var árið 2022 með skárra móti, ef það má segjast, hvað banaslys varðar í umferðinni á höfuðborgarsvæðinu.

Þúsundir ökumanna voru staðnir að hraðakstri í umdæminu árið 2022 og var það engin nýlunda. Hinir sömu voru sektaðir fyrir vikið og sviptir ökuréttindum ef hraðinn var slíkur. Í grófustu tilvikunum áttu ökumenn ákæru yfir höfði sér. Hraðakstursbrot á höfuðborgarsvæðinu voru alls 15 þúsund. Embættið var m.a. að staðaldri með hraðamyndavélar við ákveðnar fjölfarnar götur og þar var stór hluti brotanna myndaður. Brotahlutfallið var þó jafnan lágt á þessum stöðum og vert að geta þess líka. Sérstakur myndavélabíll embættisins gegndi sömuleiðis mikilvægu hlutverki og myndaði einkum í íbúðarhverfum. Sérstaklega við leik- og grunnskóla. Hraðamælingar myndavélabílsins voru birtar á lögregluvefnum og var það áhugaverð lesning. Raunar hafa allar hraðamælingar myndavélabílsins verið birtar þar um árabil og því má glögglega bera þær saman á milli ára og sjá þróunina. Niðurstöðurnar hverju sinni voru enn fremur sendar sveitarfélögunum til upplýsinga og gátu þau brugðist við ef þeim sýndist svo. Hraðamælingar ársins 2022 gáfu tilefni til þess í ákveðnum tilvikum.

Fleira en hraðinn í umferðinni var áhyggjuefni. Akstur undir áhrifum áfengis og/eða vímuefna var áfram stórt vandamál. Nálægt 2.300 ökumenn voru samanlagt teknir fyrir þær sakir. Þeir voru ýmist ölvaðir, undir áhrifum fíkniefna eða hvort tveggja. Ívið fleiri voru teknir fyrir fíkniefnaakstur, en fjöldi ölvunarakstra var ekki langt þar undir. Sumir voru ítrekað staðnir að verki, en margir þeirra höfðu þegar verið sviptir ökuleyfi en skeyttu því engu. Fjöldi þeirra mála var um 850, en var um 1.000 árið á undan og segir það líka sitt. Margir ökuþóranna sem lögreglan stöðvaði á höfuðborgarsvæðinu höfðu aldrei öðlast ökuréttindi, einhverra hluta vegna. Um 250 sinnum voru ferðir ökumanna stöðvaðar af þeirri ástæðu. Þrátt fyrir umtalsverða hækkun sektar fyrir að tala í síma án handfrjáls búnaðar, fækkaði ekki þeim málum í umferðinni. Þau voru rúmlega 700 árið 2022. Sama átti við um þá sem óku gegn rauðu ljósi, en nálægt 550 ökumenn gerðust sekir um það og var málafjöldinn svipaður á milli ára. Um 1.000 sinnum voru höfð afskipti af ótryggðum og óskoðuðum ökutækjum í umdæminu og voru skráningarnúmer þeirra fjarlægð. Sektir vegna umferðarlagabrota voru greiddar í ríkissjóð, svo því sé haldið til haga. Það var samt ekki góð búbót þegar umferðaröryggi var annars vegar og alvarleg slys á fólki hlutust af.

UMFERÐAREFTIRLIT

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:40:21 +0000

Segja má að umferðin á höfuðborgarsvæðinu hafi aftur gengið sinn vanagang árið 2022 eftir að heimsfaraldur geisaði á Íslandi árin á undan. Á því tímabili var ýmislegt með öðrum hætti, margir unnu heima og samkomutakmarkanir höfðu sömuleiðis áhrif á ferðir fólks. Árið 2022 var meira eins og landsmenn áttu að venjast og það gilti líka um umferðina. Í ljósi þessa var árið ekki alslæmt þegar rýnt var í slysaskráningu Samgöngustofu, en hún byggir m.a á upplýsingum frá lögreglu. Raunar var árið 2022 ívið betra en árið á undan, en árið 2021 var hins vegar ekki sérlega gott svo því sé haldið til haga. Þá létust fimm í banaslysum á höfuðborgarsvæðinu, en tveir dóu í umferðarslysum árið 2022. Í því var ekki mikil huggun enda er hvert banaslys einu banaslysi of mikið. Að koma alveg í veg fyrir þau er samt mögulegt og rétt að rifja upp að enginn lést í umferðarslysi í umdæminu árið 2019. Sama gerðist líka árið 2014 og fordæmin eru sannarlega til staðar. Umferðarslys verða þó vafalaust ekki umflúin enda ekki að sjá að það dragi úr umferð, heldur þvert á móti. Vegfarendum fjölgar sífellt og erlendir ferðamenn þar að stórum hluta. Kunnáttu þeirra og hæfni var á stundum ábótavant og þá fór illa. Nýjum ferðamátum geta líka fylgt vandamál og þar verður að nefna rafhlaupahjól sérstaklega. Notkun öryggishjálma var sorglega lítil og þegar sömu hjólareiðamenn voru líka undir áhrifum vímuefna var fyllsta ástæða til að hafa áhyggjur.

Umferðarslys áttu sér stað víða í umdæminu árið 2022, en Miklabraut í Reykjavík kom mjög oft við sögu. Margir árekstrar urðu nefnilega á þrennum gatnamótum Miklubrautar, þ.e. við Grensásveg, Kringlumýrarbraut og Háaleitisbraut. Það kom ekki á óvart enda var gríðarleg umferð um allar þessar götur líkt og áður. Ástæða er enn fremur til að nefna tvenn hringtorg í Hafnarfirði, annað við Kaplakrika og hitt við Setbergshverfið, en á báðum stöðum urðu fjölmörg slys. Gatnamót Hringbrautar og Njarðargötu í Reykjavík eiga líka heima í þessari upptalningu, en þangað fóru lögreglumenn oft á vettvang umferðarslysa. Alls slösuðust um 550 manns í umferðarslysum á höfuðborgarsvæðinu árið 2022, sem var ámóta fjöldi og árið á undan. Þess má geta að markmið umferðaröryggisáætlunar, sem er fyrir landið allt, er að látnum og alvarlega slösuðum fækki árlega um 5%, en það gekk ekki eftir á árinu 2022.

Umferðareftirlit Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu var með hefðbundnum hætti, en áfram var lögð mikil áhersla á sýnileika hennar í umferðinni. Umferðardeild embættisins gegndi þar einna stærsta hlutverkinu við daglegt eftirlit og afskipti af ökumönnum, sem brugðust misjafnlega við. Lögreglumenn allra fjögurra lögreglustöðvanna í umdæminu létu heldur ekki sitt eftir liggja, en umferðarmál voru stór hluti af daglegum verkefnum þeirra árið um kring. Þá var myndavélabíll embættisins óspart notaður. Hann fór víða um umdæmið, en helsta verkefni hans voru hraðamælingar við leik- og grunnskóla. Meira um það í næsta kafla ársskýrslunnar. Framkvæmdir höfðu víða áhrif á umferðina, en lögreglan reyndi að greiða fyrir henni eins og hægt var. Á stundum þurfti líka að grípa til stuttra lokana vegna opinberra heimsókna, en skilningur vegfarenda vegna þessa gat verið takmarkaður. Ekkert vantaði hins vegar upp á skilninginn þegar lögreglan aðstoðaði aðra neyðarbíla við að komast leiðar sinnar, t.d. sjúkrabifreiðar. Aðkoma lögreglu að umferðarmálum var því mikil og áberandi. Að sumri var enn fremur fylgst sérstaklega með ferðalöngum á leið til og frá höfuðborgarsvæðinu og þeim gefin góð ráð um það sem betur mátti fara varðandi ferðavagna og slíkt. Mæltist það ávallt mjög vel fyrir. Heilt yfir voru samskipti við vegfarendur mjög góð og til eftirbreytni.

SKOTÁRÁSIR

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:35:30 +0000

Skotárásir eru fátíðar á Íslandi og því verður fólki illa brugðið þegar þær eiga sér stað. Og þannig var því farið þegar skotið var á karl og konu á bifreiðastæði í Grafarholti í Reykjavík eina fimmtudagsnóttina í febrúar. Lögreglan brást hratt við tilkynningu um málið og hafði uppi mikinn viðbúnað eins og venja er í jafn alvarlegu máli. Hin slösuðu voru færð á slysadeild, en konan fékk skot í kviðinn og karlinn í fótlegg. Þau voru ekki í lífshættu, en meiðsli hennar voru sýnu alvarlegri og þurfti konan að gangast undir aðgerð. Áköf leit var gerð að árásarmanninum og var hann handtekinn fljótlega. Sá hafði komið á vettvang í félagi við annan mann, en sá síðarnefndi ók bifreið sem árásarmaðurinn skaut úr og á fólkið. Skammbyssa var haldlögð í þágu málsins og var hún ennfremur send vopnadeild dönsku lögreglunnar, sem hluti af réttarfræðilegri rannsókn þess. Byssan reyndist stolin og var hún skráð sem slík í kerfi lögreglunnar. Árásarmaðurinn var á þrítugsaldri, líkt og maðurinn sem hann skaut á og konan litlu yngri. Hún og ársásarmaðurinn voru fyrrum kærustupar. Hann gekkst við að hafa ætlað að skaða manninn, en ekki konuna. Svo fór að árásarmaðurinn var sakfelldur fyrir tilraun til manndráps og sérlega hættulega líkamsárás og var dæmdur í héraðsdómi í átta ára fangelsi.

Rannsókn skotárásarinnar í Grafarholti var enn í fullum gangi þegar, aðeins þremur sólarhringum síðar, var aftur tilkynnt um skotárás. Að þessi sinni var vettvangurinn bílastæðahús í miðborg Reykjavíkur. Þetta átti sér stað skömmu eftir miðnætti aðfaranótt sunnudags þegar skemmtanalífið var í algleymingi og margir voru á ferli. Viðbúnaðurinn var eftir því og fjölmennt lið lögreglu fór þegar á staðinn, en sá sem fyrir árásinni varð náði sjálfur að tilkynna um verknaðinn. Árásarmaðurinn, karlmaður um tvítugt, var handtekinn í kjölfarið, en hann var þá nýlega laus úr fangelsi. Svo virðist sem árásármaðurinn hafi mælt sér mót við brotaþola, en ekki er vitað hvað hann átti sökótt við þann sem var skotinn. Nokkrum skotum var hleypt af á vettvangi og hæfði eitt þeirra brotaþola í brjóstkassann. Skotið fór í gegnum lungað og út um aftanverðan líkamann. Áverkarnir voru alvarlegir og hending að ekki fór verr. Árásarmaðurinn var talinn hafa haft beinan ásetning um að bana brotaþola, en við verknaðinn notaði hann þrívíddarprentaða byssu með hljóðdeyfi. Árásarmaðurinn var dæmdur í héraðsdómi í átta ára fangelsi. Skotárásin í miðborginni vakti sömuleiðis óhug hjá fólki enda árásin í Grafarholti þá nýafstaðin, en málin tengdust ekki. Þrátt fyrir skotárásirnar taldi lögreglan að almenningi væri ekki hætta búin og að um einstakt mál væri að ræða í báðum tilfellum.

Enn ein skotárásin var síðan gerð að morgni dags í júní í norðurbæ Hafnarfjarðar þegar karlmaður á sjötugsaldri skaut með riffli á tvo bíla af svölum íbúðar sinnar í fjölbýlishúsi. Feðgar voru í öðrum bílanna, sem voru kyrrstæðir á bifreiðastæði, og máttu þeir teljast stálheppnir að slasast ekki, eða þaðan af verra, en nokkur skot hæfðu báða bílana. Leikskóli er handan bifreiðastæðisins og var starfsfólki og börnum þar gert að halda sig innandyra á meðan aðgerðum lögreglu stóð, en jafnframt var lokað fyrir alla umferð í nágrenninu. Ríkti umsátursástand á vettvangi í nokkra klukkutíma, eða uns samningamenn lögreglu fengu byssumanninn til að leggja niður vopn og gefa sig fram. Sá var haldinn ranghugmyndum og var síðar gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun. Mjög mikil hætta var á ferð í Hafnarfirði og mildi að enginn lést, rétt eins og í skotárásunum í Reykjavík.

SKIPULÖGÐ BROTASTARFSEMI

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:30:11 +0000

Undanfarin ár hefur verið lögð mikil áhersla á þjálfun starfsmanna embættisins vegna rannsókna á skipulagðri brotastarfsemi. Samhliða hefur samvinna við önnur lögregluembætti verið efld, bæði heima og erlendis, til að takast á við málaflokkinn. Fyrir nokkrum árum var t.d. gert samkomulag við pólsk löggæsluyfirvöld um aukið samstarf og samvinnu í baráttunni gegn skipulagðri brotastarfsemi. Heimsfaraldurinn setti að vísu strik í reikninginn, en þegar hann fjaraði út var settur fullur kraftur í verkefnið. Aðaláherslan var lögð á baráttuna gegn fíkniefnavandanum og brotahópum sem standa að sölu og dreifingu fíkniefna, innflutningi og ekki síst framleiðslu þeirra. Þar var mikið verk að vinna og öll samvinna af hinu góða, en í því fólst m.a. að löggæsluyfirvöld deildu með sér upplýsingum sem gátu komið að gagni við rannsóknir mála. Og sömuleiðis að nota upplýsingar til að koma í veg fyrir brot. Skipulögð brotastarfsemi er vaxandi vandamál og nauðsynlegt að á því sé tekið af fullum þunga, og með öllum tiltækum ráðum. Þess konar brotastarfsemi teygir anga sína víða og má þar nefna peningaþvætti, fasteignaviðskipti, tryggingasvik og mansal og vændi. Ekki má heldur gleyma innflutningi og sölu fíkniefna, sem er talinn vera stærsti þátturinn í starfsemi glæpahópanna.

Rannsóknir sem sneru að skipulagðri brotastarfsemi voru enda fyrirferðamiklar hjá Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu árið 2022 og lagði hún jafnframt hald á mikið magn af fíkniefnum. Í einu málanna var um að ræða tæplega 100 kg af kókaíni, en það var falið í sjö trjádrumbum í gámi frá Brasilíu, sem hafði viðkomu í Hollandi. Íslensk og hollensk löggæsluyfirvöld áttu í náinni samvinnu vegna þessa, en kókaínið fannst ytra við leit hollenskra tollvarða í vörusendingu. Grundvöllur leitarinnar þar voru upplýsingar frá íslenskum löggæsluyfirvöldum, byggðar á frumkvæðisrannsóknum á skipulagðri brotastarfsemi, um grun þess efnis að mikið magn kókaíns væri að finna í gámnum. Gerviefnum var síðan komið fyrir í gámnum, sem var siglt áfram til Íslands, og voru loks fjórir menn handteknir hér heima eftir að gámurinn komst á land. Þeir fengu allir þunga dóma fyrir aðild sína að málinu, en sýnt þótti að ásetningur þeirra til innflutnings hefði verið einbeittur og skipulagður í þaula.

Á blaðamannafundi um mitt ár greindi embættið enn fremur frá tveimur öðrum mjög umfangsmiklum rannsóknum í málaflokknum. Þær voru unnar í samvinnu við önnur lögregluembætti hérlendis og stóðu yfir í langan tíma, eins og gjarnan þegar um var að ræða skipulagða brotastarfsemi. Gripið var til töluverðra aðgerða vegna þessa og var leit framkvæmd á fjölmörgum stöðum, þ.e. í iðnaðarhúsnæði, ökutækjum, á heimilum og sveitabæjum. Við aðgerðir lögreglu var jafnframt lagt hald á mikið magn af fíkniefnum, eða tugi kílóa, auk búnaðar af ýmsu tagi. Fíkniefnin samanstóðu m.a. af kókaíni, amfetamíni, hassi og marijúana. Ekki er þó allt upptalið, en í aðgerðunum var einnig lagt hald á 40 lítra af amfetamínbasa, 20 lítra af MDMA basa og 7 kg af MDMA kristal. Úr því hefði mátt búa til 170 kg af amfetamíni til sölu á götunni og um 250 þúsund e-töflur að því að talið var. Söluandvirði alls þessa hljóp á milljörðum króna. Eins og fram hefur komið eru rannsóknir vegna skipulagðrar brotastarfsemi oft tímafrekar og það átti sannarlega við um hér. Fram kom á blaðamannafundinum að lögreglu bárust upplýsingar frá tengslaskrifstofu Íslands hjá Europol, sem aflað var úr dulkóðuðum samskiptum árið 2020. Það kom henni á sporið, auk þess sem sérstakur rannsóknarhópur frá nokkrum lögregluembættum vann að málinu.

KYNFERÐISBROT OG HEIMILISOFBELDI

Guðbjörg Ólafsdóttir — Wed, 14 Feb 2024 13:25:42 +0000

Áfram var unnið að því að stytta málsmeðferðartíma kynferðisbrota hjá embættinu, en ágætlega hefur miðað í þeim efnum síðustu árin. Vafalaust má gera betur og að því er ávallt stefnt, en undir lok ársins var næstum fjórðungur mála, sem þá hafði verið færður í lokastöðu, yngri en 120 daga, en hlutfall þessara mála hafði farið hækkandi jafnt og þétt árin á undan. Góðum gangi í rannsóknum kynferðisbrota var um að þakka, auk þess sem ákærusviði tókst samhliða að ljúka fleiri málum. Ástæða er líka til að nefna að sjónum var einnig beint að gerendum, en á vormánuðum var hrundið af stað tilraunaverkefni til hálfs árs um eftirfylgnisamtöl við sakborninga í kynferðisbrotamálum. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu, embætti ríkislögreglustjóra, Háskólinn á Akureyri og sálfræðistofan Taktu skrefið höfðu samstarf um verkefnið, en það var styrkt af stjórnvöldum og var hluti af aðgerðum þeirra gegn ofbeldi. Markmiðið var að reyna að koma í veg fyrir ítrekuð brot og minnka líkur á sjálfsskaða meðal sakborninga. Starfsmenn Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu sáu um að hafa samband við sakborninga, áttu við þá samtal og buðu þeim að þiggja einn sálfræðitíma. Loks var Háskólanum á Akureyri ætlað að sjá um rannsókn á ávinningi og áhrifum verkefnisins.

Ýmislegt var enn fremur gert til að sporna gegn kynferðisbrotum, en snemma árs hófst herferðin Verum vakandi, en hún beindist gegn kynferðisofbeldi á djamminu. Hátt hlutfall tilkynninga um nauðganir berst frá föstudegi til sunnudags, einkanlega frá tímabilinu um miðnætti og fram undir sex um morguninn. Sláandi var að sjá að þessum tilkynningum fækkaði mjög mikið þegar samkomutakmarkanir voru í hámarki meðan á heimsfaraldrinum stóð. Árið 2022 voru meira en 150 nauðganir tilkynntar til embættisins, en voru rúmlega 100 árið á undan. Sveiflur í afbrotatölfræði eru vel þekktar, en erfiðara getur reynst að útskýra af hverju þær stafa. Fækkun áðurnefndra brota í samhengi við heimsfaraldur er hins vegar áhugaverð staðreynd, sem varla verður litið framhjá. Þegar horft var til allra kynferðisbrota fækkaði þeim hins vegar frá árinu á undan og skal því haldið til haga. Eins og í öðrum málaflokkum áttu brotin sér stað yfir allt árið, en sjáanlegur munur var á milli ársfjórðunga. Þannig voru kynferðisbrot færri í ársbyrjun, líkt og undir árslok, en fleiri í hinum mánuðunum af einhverjum ástæðum. Ekki leita allir þolendur beint til lögreglu, en Bjarkarhlíð er eitt þeirra úrræða sem standa til boða. Hún er þjónustumiðstöð fyrir fullorðna þolendur ofbeldis af öllum kynjum. Þar er starfandi rannsóknarlögreglumaður frá embættinu, en Bjarkarhlíð átti 5 ára starfsafmæli árið 2022 og er óhætt að segja að starfsemi þess hafi mælst vel fyrir frá upphafi.

Heimilisofbeldi er sömuleiðis málaflokkur sem Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu leggur mikla áherslu á. Komið var á fót ákveðnu verklagi hjá embættinu á sínum tíma og var það til mikilla bóta enda hefur heimilisofbeldi lengi verið meinsemd í þjóðfélaginu. Tilkynningar um heimilisofbeldi í umdæminu árið 2022 skiptu hundruðum. Það er af sem áður var, en mjög mikilvægt er að þolendur þori að stíga fram og tilkynna um brot. Gildir það auðvitað um öll brot, en því var ekki áður alltaf að heilsa í sumum ofbeldisbrotum. Heimilisofbeldi á sér stað á höfuðborgarsvæðinu árið um kring og öllum tímum sólarhrings. Tilkynningarnar voru minnst um 50 á mánuði, en 80 þegar mest var. Samtals voru þær um 800, eða ámóta margar og árið á undan og því ljóst að heimilisofbeldi er enn stórt vandamál.