FJÁRSVIK/NETGLÆPIR

Ársskýrsla 2024

Svikahrappar héldu uppteknum hætti árið 2024 og fjársvikamálin voru eftir því, en þau skiptu hundruðum. Þar var gjarnan um kunnuglegan tón að ræða, t.d. svikasímtöl og því brýnt að svara þeim ekki. Um tíma var m.a. hringt í íslensk símanúmer úr númerum sem voru skráð í Lúxemborg eða á Sri Lanka. Tilgangurinn með símtölunum var að komst yfir fjármuni þess sem hringt var í. Vegna þessa var fólk hvatt til að svara ekki símtölum frá erlendum númerum sem það kannaðist ekki við. Líkja mátti þessu við herferð, en á öðrum tíma ársins létu brotamennirnir enn fremur líta svo út sem hringt væru úr íslenskum símanúmerum. Þá talaði hringjandinn gjarnan ensku og þóttist vera að upplýsa um inneign sem viðtakandinn átti að eiga. Sá sem hringdi bauðst jafnframt góðfúslega til að aðstoða við að leysa fjármunina út. Stundum var reynt að fá aðgang að tölvum fólks undir yfirskini þess að í þeim væri um bilun að ræða og þóttust hringjendur þá iðulega vera á vegum fyrirtækisins Microsoft, en það er ein af velþekktum leiðum hinna óprúttnu aðila. Svikasímtöl af þessu tagi voru mjög algeng, en besta leiðin til að bregðast við þeim var einfaldlega að slíta strax símtalinu.

Fjölmörg netbrotamál voru annars kærð til Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu árið 2024 og tilkynningar þar um voru enn fleiri. Á bak við brotin voru skipulagðir brotahópar og því alls engin skömm að verða fyrir slíku. Við rannsóknir málanna varð embættið hins vegar vart við að sumt fólk veigraði sér við að tilkynna brot, sem er auðvitað miður. Þetta átti t.d. við þegar brotamenn tóku yfir Facebook Messenger aðganga fólks og sendu grunlausum vinum þeirra upplýsingar um leik þar sem átti að vera hægt að vinna peninga. Í framhaldinu var fólk beðið um að gefa upp símanúmerin sín og samþykkja svo innskráningu með rafrænum skilríkjum. Við það komust þrjótarnir inn á heimabanka einhverra og náðu að framkvæma millifærslur þaðan. Af einhverjum ástæðum reyndust þessi brot algengari um helgar en á virkum dögum og lögreglan varaði við því sérstaklega þegar athygli var vakin á málunum.

Sending svikapósta var áfram linnulaus, en m.a. var reynt að senda þá út nafni ríkislögreglustjóra! Varað var eindregið við slíkum svikapóstum sem öðrum og ítrekað að fólk opnaði ekki hlekki eða viðhengi sem þeim fylgdu. Og undirstrikað var að skoða öll skilaboð og pósta með gagnrýnum augum, auk þess að gefa alls ekki upp kortaupplýsingar eða aðrar viðkvæmar persónuupplýsingar. Þetta skilaði vafalaust þeim árangri að færri en ella létu blekkjast. Kalla má þetta ákveðið forvarnarstarf, sem er einhlítt að verður framhaldið í ljósi  þróunarinnar sem hefur átt sér stað í málaflokknum. Hér þarf stöðugt að vera á varðbergi enda sífellt reynt að gera svikin trúverðugri ef svo má segja. Eitt merki um það er málfarið, en í svikapóstunum voru málfarsvillur ekki alltaf jafn áberandi eins og stundum áður.

Fjársvikamálin á árinu 2024 voru svo mörg og mismunandi að vart er hægt að segja að eitt hafi vakið meiri athygli en annað. Þegar farið var að nota myndir af þekktum Íslendingum til að blekkja fólk fékk það hins vegar mikla athygli og varð eftirminnilegt fyrir vikið. Málið byrjaði með auglýsingum á Facebook, en allt snérist það um svikamyllu fjárfestinga sem var einvörðungu sett á fót til að stela peningum af fólki. Umfangið benti til þess að baki hefði verið vel skipulagður hópur brotamanna. Frá auglýsingunum var hlekkur inn á vefsíðu sem virtist vera mjög kunn íslensk fréttasíða. Flestir sáu hins vegar við þessu. Svo mætti áfram telja, en þess utan voru á þriðja tug fjárdráttarmála til rannsóknar hjá embættinu.