KYNFERÐISBROT/VÆNDI

Ársskýrsla 2024

Undanfarin ár hafa að jafnaði um 100 tilkynningar um nauðganir borist Lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu á hverju ári. Á því varð ekki breyting árið 2024, málafjöldinn á milli ára stóð nánast í stað. Áfram voru því um 100 nauðganir til rannsóknar hjá embættinu. Árið 2022 var þó undantekning, en þá voru um 150 nauðganir tilkynntar á höfuðborgarsvæðinu. Að öðru leyti eru litlar sveiflar hvað varðar málafjölda síðustu árin. Að ekki hafi dregið úr nauðgunum eru vonbrigði, en áfram verður að stefna að því marki. Ýmislegt hefur samt verið gert í málaflokknum, ekki síst er lýtur að brotaþolum. Árið 2023 var t.d. komið á fót nýrri þriggja ára aðgerðaáætlun stjórnvalda, en með henni var málshraði kynferðisbrota í rannsókn aukinn. Það var vitaskuld til mikilla bóta. Eins og gefur að skilja er hér um viðkvæm mál að ræða og upplýsingar frá lögreglu um þau sömu mál jafnan litlar. Skilningur almennings á rannsóknum þeirra og gangi er því takmarkaður sem því nemur. Á árinu varð hins vegar breyting á því að einhverju leyti, en þá fóru í loftið nokkrir hlaðvarpsþættir, Á vettvangi, þar sem sjónum var beint sérstaklega að starfi kynferðisbrotadeildarinnar. Þættirnir vöktu athygli og hlustunin var eftir því og kom ekki á óvart. Áhugi á störfum lögreglunnar og verkefnum hennar hefur lengi verið til staðar. Með þessu jókst skilningur á rannsóknum í málaflokknum og það var af hinu góða.

Þótt vart verði sagt að kynferðisbrotamál hafi tekið breytingum í áranna rás hefur tækniþróunin leitt til mála, sem áður voru eðlilega óþekkt á borði lögreglu. Hér er vísað til þess sem á sér stað í hinum rafræna heimi og það er ekki allt fallegt, síður en svo. Þar á meðal var svokölluð sæmdarkúgun (sextortions), en embættið hafði slík mál til rannsóknar. Þolendur voru gjarnan ungir karlar, jafnvel á grunnskólaaldri, sem voru ginntir til að senda af sér kynferðislegar myndir í gegnum samfélagsmiðla, einkum Instagram og Snapchat. Viðtakandinn reyndist síðan ekki vera sá sem hann sagðist vera og krafðist peninga, ella yrði myndunum dreift áfram til annarra. Um var að ræða skipulagða brotastarfsemi og full ástæða var til að hafa varann á sér. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu vakti athygli á þessu og hvatti foreldra og forráðamenn til að ræða við börnin sín um hætturnar sem geta fylgt notkun samfélagsmiðla.

Netið geymir líka auglýsingar um vændi og af þeim var jafnan meira en nóg. Embættið vildi gjarnan gera betur þegar vændi er annars vegar, en gefur því alltaf gaum og reglulega koma upp mál af því taginu. Um mitt sumar var svo lagt vel í þegar Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu, í samvinnu við fleiri lögregluembætti hérlendis, tók þátt í alþjóðlegum aðgerðadögum Europol þar sem sjónum var beint að mansali og vændi. Þá var á einni viku farið í nálægt 100 eftirlitsferðir á staði þar sem vændi, betl og önnur brotastarfsemi var talin þrífast. Afskipti voru höfð af rúmlega 200 manns, bæði á höfuðborgarsvæðinu og landamærum, og  hluta þeirra síðan boðin aðstoð. Aðeins einn úr þeim allstóra hópi sem taldist til þolenda þáði aðstoðina sem fólkinu stóð til boða. Að endingu má þess geta að eftir aðgerðadagana hóf embættið rannsókn á þremur nýjum málum þessu tengdu.